Zou het gaan lukken?

Het was 28 september 2023 toen een delegatie van pachters en verpachters met de toenmalige minister van Landbouw Piet Adema sprak over een nieuwe pachtwet. Piet Adema sprak de verwachting uit dat de toen lopende formatie wel eens zo lang kon duren dat hijzelf de herziene pachtwet naar de Kamer zou kunnen brengen. Hij had er al zin in, maar het ging niet door.

Ondertussen is het kabinet al twee keer gevallen en gaan we in oktober naar de stembus. Op het ministerie van LVVN wordt er ondertussen doorgewerkt aan de uitwerking van de standpunten van de staatssecretaris die hij in zijn brief van 3 juli 2025 aan de Kamer heeft gestuurd. Er is nog veel uit te werken, zoals bijvoorbeeld:

• Een stelsel voor prijzen van korte pacht.
• Een lijst van gewassen waarvoor geen teeltpachtovereenkomst kan worden afgesloten.
• Een toetsingskader voor bedrijfsmatige landbouw.
• Een positieflijst van duurzaamheidsvoorwaarden. 
• Een agrarische index voor het bepalen van de prijs voor de langdurige en de nieuwe reguliere pacht.

De staatssecretaris verwacht na de zomer met de internetconsultatie te kunnen starten en in het eerste kwartaal van 2026 met een wetsontwerp naar de Tweede Kamer te kunnen komen. De vraag is of de staatssecretaris dat voor elkaar gaat krijgen of dat hij door de vorming van een nieuw kabinet wordt ingehaald.

Traditioneel duren kabinetsformaties lang in Nederland. Gemiddeld neemt een kabinetsformatie 103 dagen in beslag. De formatieduur is wel toegenomen. In 1977 duurde het 208 dagen voor er een kabinet was, in 2017 al 225 dagen en in 2021 nam het 299 dagen voor het zover was.

Wat als de staatsecretaris het niet haalt en een nieuwe pachtwet een taak is voor een volgend kabinet? Zal dat nieuwe kabinet de uitgezette lijn doortrekken, nieuwe invalshoeken vinden of de boel opnieuw laten liggen?

Alleen GL/PvdA noemt pacht expliciet in haar programma. De ideeën van deze partij liggen in lijn met die van de staatssecretaris. Wel wil deze partij dat bij het verpachten van grond van overheden inspanningen van de pachter voor natuur en milieu leidend zullen worden.

Het woord pacht is bij de Christen Unie nog terug te vinden in de zin: “Kortlopende, vrije pacht wordt ontmoedigd en langlopende, loopbaanbestendige pacht gestimuleerd”. Dat is overigens meer dan bij de meeste partijen.

Bij alle partijen veel aandacht voor stikstof, natuur – zo zet D66 in op 50.000 ha nieuwe natuur – en grondgebondenheid. Bouwen op boerenland, en extensivering zijn terugkerende thema’s die in veel partijprogramma’s ruimte krijgen. Grondpolitiek, dat ooit de val van een kabinet veroorzaakte, is bij GL/PvdA weer helemaal terug. Kortom, genoeg dat boeren direct gaat raken.

Wat ook de uitslag van de verkiezingen gaat worden, er zullen zeker weer ‘interessante’ tijden aanbreken, dus ‘fasten your seatbelt’, want de rit gaat hobbelig worden.