Bond voor landpachters en eigen grondgebruikers

Nederland aan kop met pachtprijs

Binnen de Europese Unie (EU) heeft Nederland veruit de hoogste gemiddelde pachtprijs voor landbouwgrond. De gemiddelde pachtprijzen voor landbouwgrond in de landen van de Europese Unie lopen behoorlijk uiteen, zowel tussen als binnen de lidstaten. 

Sterke verschillen

De Baltische staten, enkele Oost-Europese landen en Malta noteren in 2016 de laagste gemiddelde pachtprijzen met minder dan € 100 per hectare. In de meeste West-Europese landen ligt de pachtprijs tussen de € 200 en € 300 euro per hectare. Denemarken en vooral Nederland zitten hier ver boven met respectievelijk € 540 en € 790 per hectare. Alle andere landen hebben een lagere pachtprijs dan € 400 per ha. De verschillen hangen samen met de productiviteit van de grondgebonden landbouw.

Grootte pachtareaal

Het areaal cultuurgrond van de 28 EU-landen bedraagt 174 mln. hectare (in 2013), waarvan 52 procent in eigendom is van de gebruiker-agrariër en 48 procent wordt gepacht. Hiertoe behoren ook deelpacht en andere gebruiksvormen. Het gemiddelde aandeel pacht loopt uiteen van 18 procent tot 79 procent. Die verschillen gelden zowel voor West-Europa als voor Midden- en Oost-Europa. In West-Europa is het aandeel pacht in het grondgebruik het laagst in Ierland. In de oostelijke EU-landen als Tsjechië en Slowakije wordt de overgrote meerderheid van de landbouwgrond gepacht, terwijl dat in Polen maar 18% bedraagt. Nederland zit met een aandeel van 40 procent onder het gewogen EU-gemiddelde. 

EU-pachtprijs gemiddeld 200 euro per hectare 

Voor de gehele EU-28 is de gewogen gemiddelde pachtprijs in 2016 uitgekomen op € 200 per hectare. Het verschil tussen de laagste en hoogste pachtprijs – € 50 per hectare in Slowakije en € 790 per hectare in Nederland – is aanzienlijk, namelijk een factor 16. Overigens is de bandbreedte van de gemiddelde grondprijs nog wat groter, een factor 31. Een van de mogelijke factoren is de mate waarin de pacht- en grondmarkt zijn gereguleerd in de verschillende landen. De verhouding tussen de pachtprijs en de grondprijs varieert van circa 0,7 procent in Italië en het Verenigd Koninkrijk, 1,3 procent in Duitsland en Nederland, 3,3 procent in Frankrijk tot 5,3 procent in Roemenië. 

Directe betalingen in meeste landen hoger dan pachtprijs

In 2016 is voor de gehele EU gemiddeld € 257 per subsidiabele hectare in de vorm van directe betalingen van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB. De bedragen in tabel 1 zijn gebaseerd op het totale landbouwareaal. Omdat dit areaal wat groter is dan het subsidiabele areaal, komen de directe betalingen per hectare landbouwgrond iets lager uit, namelijk op € 235 per hectare. De directe betalingen lopen uiteen van € 120 in Roemenië tot € 390 per hectare landbouwgrond in Nederland. In tien van de vijftien landen liggen de gemiddelde directe betalingen boven de gemiddelde pachtprijs. Bij de hervorming van het GLB voor de periode 2015-2020 is overeengekomen om de verschillen in de gemiddelde steun per hectare tussen de EU-lidstaten te verkleinen.  

Relatie pachtprijs en productiviteit landbouw 

De pachtprijsverschillen binnen de EU worden bepaald door verschillende factoren, die tot uitdrukking komen in vraag en aanbod van landbouwgrond. Daarbij spelen ook de natuurlijke productieomstandigheden (bodemvruchtbaarheid, klimaat, water), die zeer uiteenlopend zijn, een belangrijke rol. Het is aannemelijk dat de pachtprijs afhangt van wat de landbouwgrond gemiddeld opbrengt. Als een globale indicator voor deze grondproductiviteit is de Standaardopbrengst (SO) van de grondgebonden landbouw afgezet tegen de pachtprijs in vijftien EU-landen. De pachtprijs vertoont voor deze groep landen een vrij sterke samenhang met de grondproductiviteit. Denemarken. Ierland, Oostenrijk en vooral Nederland blijken een hogere pachtprijs per eenheid SO dan de andere landen te betalen. Conclusie is dat de pachtprijs in Nederland gemiddeld erg hoog is.

Grote verschillen in regulering pacht- en grondmarkt 

In de manier waarop EU-landen omgaan met grondprijzen, verkoop- en pachtcontracten zijn er grote verschillen. De uiteenlopende overheidsbemoeienis is in kaart gebracht door Swinnen et al. (2016). Er zijn sterk gereguleerde en zeer liberale benaderingen ten aanzien van het grondgebruik. 

Frankrijk en Hongarije zijn voorbeelden van landen met een sterke regulering. In Frankrijk beheersen de ‘Societés pour l’Aménagement Foncier et l’Etablissement Rural’ (SAFER’s) de lokale grondmarkt via hun bevoegdheden om landbouwgrond te kopen, verkopen en verpachten. De SAFER’s controleren ook het niveau van bedrijfsherstructurering en -ontwikkeling doordat boeren toestemming moeten verkrijgen voor uitbreiding. In Hongarije kan landbouwgrond alleen in handen zijn van individuen of families (‘natuurlijke personen’). Bij de oude lidstaten bestaat de meest liberale regelgeving in Ierland, Griekenland en het Verenigd Koninkrijk; bij de nieuwe lidstaten is dat in Roemenië en Tsjechië. 

Er zijn ook landen waar de regulering gemengd is. Zo is er in Polen een groot verschil tussen de regels voor de pacht- en koopmarkt. Het overgrote deel van het land is in eigendom van gezinsbedrijven. Er is weinig bescherming voor pachters, maar veel bescherming voor eigenaar-grondgebruikers. In België is de koopmarkt vrij, maar is de belangrijke pachtmarkt sterk gereguleerd. Dit geldt ook voor Nederland, zij het dat hier ook het pachtstelsel een gemengd karakter heeft, met de reguliere pacht enerzijds en de geliberaliseerde pacht (en informele pacht) anderzijds. 

Onderdeel van de sterke regulering van de pachtmarkt is het vaststellen van de pachtprijs (in Frankrijk, België en Nederland). In Frankrijk bepalen de SAFER’s een prijsrange (minimum- en maximumprijs) waarbinnen de pachter en de eigenaar een prijs kunnen afspreken. De vrij lage pachtprijs in België ten opzichte van de grondproductiviteit zou mede het gevolg van de prijsregulering kunnen zijn. Over de invloed van het Nederlands prijsbeleid op de betaalde pachtprijs valt op basis van de hier gepresenteerde gegevens niet veel te zeggen, omdat de pachtprijs van Nederland is opgebouwd uit de prijzen van gereguleerde en vrije pachtvormen. Denemarken heeft een relatief hoge pachtprijs, maar daar overheerst het eigendomsbedrijf (pachtaandeel ruim onder EU-gemiddelde). 

Bron

Nederland ook met pachtprijs aan kop, Huib Silvis en Martien Voskuilen, Wageningen University & Research.